Δύο λέξεις, αλληλεγγύη και συνοχή, συνοψίζουν τις αξίες πίσω από την περιφερειακή πολιτική της ΕΕ:

Αλληλεγγύη: καθώς η πολιτική στοχεύει στο να ωφεληθούν οι πολίτες και οι περιφέρειες που βρίσκονται οικονομικά και κοινωνικά κάτω από τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Συνοχή: καθώς υπάρχουν θετικά οφέλη για όλους στην προσπάθεια γεφύρωσης των εισοδηματικών κενών και της ευημερίας ανάμεσα στις φτωχότερες χώρες και περιφέρειες και αυτών που βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση.

Υπάρχουν μεγάλες διαφορές στα επίπεδα ευημερίας τόσο μεταξύ των χωρών - μελών, όσο και μέσα στις ίδιες τις χώρες. Ακόμη και πριν τη διεύρυνση, οι δέκα πιο δυναμικές περιφέρειες της ΕΕ είχαν ένα επίπεδο ευημερίας, εκφραζόμενο σε κατά κεφαλήν ΑΕΠ), το οποίο ήταν περίπου τρεις φορές υψηλότερο από ότι στις δέκα λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Οι περιφέρειες με τη μεγαλύτερη ανάπτυξη είναι όλες αστικές - Λονδίνο, Αμβούργο και Βρυξέλλες.

Οι δυναμικές επιπτώσεις από τη συμμετοχή στην ΕΕ, συνδεόμενες με μια εύρωστη και προσανατολισμένη περιφερειακή πολιτική, μπορούν να φέρουν αποτελέσματα. Το χάσμα ανάμεσα στις πλουσιότερες και στις φτωχότερες περιφέρειες έχει αμβλυνθεί στο πέρασμα του χρόνου. Η περίπτωση της Ιρλανδίας, είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική. Το ΑΕΠ της χώρας από το 64% του μέσου όρου της ΕΕ που ήταν όταν μπήκε στην ΕΕ το 1973, είναι τώρα από τα υψηλότερα της Κοινότητας. Ομοίως, οι κάποτε φτωχές και αγροτικές χώρες, Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα, έχουν αναπροσανατολίσει τις οικονομίες τους στον τουρισμό και στα υψηλής ποιότητας περιφερειακά προϊόντα, χάρις στην περιφερειακή πολιτική της ΕΕ. Μία από τις τρέχουσες προτεραιότητες είναι το βιοτικό επίπεδο των νέων χωρών μελών να προσεγγίσει όσο πιο γρήγορα γίνεται τον αντίστοιχο κοινοτικό μέσο όρο.

Για να επιτευχθεί η οικονομική και κοινωνική συνοχή, η Ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική συγχρηματοδοτείται από ένα αριθμό χρηματοδοτικών οργάνων (τα λεγόμενα Διαρθρωτικά Ταμεία) καθένα από τα οποία έχει ειδικές θεματικές περιοχές:

• Υποδομές, επενδύσεις για νέες θέσεις εργασίας, τοπικά αναπτυξιακά έργα και βοήθεια για τις μικρές επιχειρήσεις: Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ιδρύθηκε το 1975)

• Μείωση της ανεργίας μέσω επενδύσεων στους ανθρώπινους πόρους (εκπαίδευση) και προώθηση της επανένταξης των ανέργων και των μειονεκτικών ομάδων στην αγορά εργασίας: Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ιδρύθηκε το 1957 και λειτούργησε το 1960)

• Μέτρα για την αγροτική ανάπτυξη και τη βοήθεια των αγροτών. Το Τμήμα Προσανατολισμού του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων (1962)

• Αλιεία, βοήθεια για τη μετατροπή και τον εκσυγχρονισμό της βιομηχανίας της αλιείας. Το Χρηματοδοτικό Μέσο Προσανατολισμού της Αλιείας (1999).

Για να ενισχυθεί ο αντίκτυπος και να εξασφαλιστεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, αποφασίστηκε το 1999 να διευκρινιστούν τα κριτήρια επιλογής των περιφερειών που λαμβάνουν ενίσχυση. Σαν αποτέλεσμα αυτής της απόφασης, το 94% των διαρθρωτικών ταμείων για την περίοδο 2000-06 επικεντρώθηκε σε τρεις στόχους. Ο στόχος 1 εστίασε στη βοήθεια των περιφερειών των οποίων η ανάπτυξη καθυστερούσε. Παρείχε οικονομική υποστήριξη στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Ο στόχος 2 υποστήριξε οικονομικές και κοινωνικές αναδιαρθρώσεις σε βιομηχανικές, αγροτικές, αστικές ή παράκτιες εξαρτώμενες από την αλιεία περιοχές οι οποίες αντιμετώπιζαν διαρθρωτικές δυσκολίες. Ο στόχος 3 σκόπευε να βοηθήσει άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ένταξης στην αγορά εργασίας, με τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων εκπαίδευσης.

Οι προτεραιότητες των ταμείων προωθούν την ανάπτυξη και τις διαρθρωτικές προσαρμογές των περιφερειών με επίπεδο ανάπτυξης χαμηλότερο του Ευρωπαϊκού μέσου όρου. Επιπλέον σημαντικές βασικές αρχές, εφαρμόζονται στα συγχρηματοδοτούμενα έργα όπως για παράδειγμα "βοηθάμε τους ανθρώπους για να βοηθήσουν τον εαυτό τους": η αρχή της συνεργασίας δημοσίου-ιδιωτικού τομέα.

Μια περιφέρεια δε λαμβάνει απεριόριστη οικονομική υποστήριξη από τα διαρθρωτικά ταμεία, δεδομένου καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί συνεχώς το επίπεδο ανάπτυξης. Εφόσον μια περιφέρεια πλησιάσει τον κοινοτικό μέσο όρο ανάπτυξης, η περιφέρεια αυτή επιδοτείται για συγκεκριμένη χρονική περίοδο (περίοδος προσαρμογής) με μια μεταβατική και συνεχώς μειούμενη οικονομική βοήθεια. Αυτό επιβεβαιώνει ότι περιφέρειες που τους είχε παρασχεθεί βοήθεια σε μακροπρόθεσμο επίπεδο από την περιφερειακή πολιτική, θα μπορέσουν να βασιστούν πλέον στις δικές τους δυνάμεις και να διατηρήσουν υψηλό επίπεδο οικονομικής απόδοσης και σταθερότητας.

Από το 2007, η ΕΕ εφαρμόζει μια νέα εμφάνιση και μια πιο ενιαία περιφερειακή πολιτική. Η πολιτική αυτή καλύπτει την περίοδο 2007-2013. Παλαιότερες και νεότερες χώρες μέλη δε θα χρήζουν πλέον διαφορετικής μεταχείρισης. Οι διαδικασίες θα απλουστευτούν και οι χρηματοδοτήσεις θα συγκεντρωθούν στις περιφέρειες εκείνες των χωρών μελών που τις έχουν περισσότερο ανάγκη. Για τη νέα περίοδο, ο συνδυασμένος προϋπολογισμός για τα διαρθρωτικά ταμεία και τα ταμεία συνοχής, θα είναι περίπου 308 δισεκατομμύρια €. Αυτό το ποσό αντιπροσωπεύει το 36% του συνόλου των δαπανών της ΕΕ κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Οι δαπάνες θα χωριστούν σε τρεις κατηγορίες. Από το συνολικό ποσό, το 79% θα δαπανηθεί για τη μείωση των ανισοτήτων ανάμεσα στις φτωχότερες και τις πλουσιότερες περιφέρειες, ενώ το 17% θα δαπανηθεί για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των φτωχότερων περιφερειών και για τη δημιουργία τοπικών θέσεων εργασίας σε αυτές. Το υπόλοιπο 4% θα επικεντρωθεί στις διασυνοριακές συνεργασίες ανάμεσα σε όμορες περιφέρειες.