Είναι εξαιρετικά δύσκολο για τις Ευρωπαϊκές χώρες να διατηρήσουν (αυτόνομα) το επίπεδο επιστημονικής εξέλιξης που απαιτείται για την εθνική ανάπτυξη. Συνεπώς, η Ευρώπη έχει στραφεί προς την εντατική οικονομική και επιστημονική συνεργασία. Οι ανταλλαγές φοιτητών είναι ένα σημαντικό στοιχείο, σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική που οδηγεί σε μια πολιτικά σταθερή, οικονομικά ανταγωνιστική και επιστημονικά προηγμένη πολυεθνική κοινωνία.

Το πρόγραμμα ERASMUS

Τα προγράμματα ανταλλαγής φοιτητών, αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης κοινοτικής πρωτοβουλίας που ονομάζεται SOCRATES, η οποία θεσπίστηκε το 1995. Αυτό το εκπαιδευτικό πρόγραμμα περιλαμβάνει 3 τομείς Κοινοτικής δραστηριότητας οι οποίοι είναι η ανώτατη εκπαίδευση, η δευτεροβάθμια εκπαίδευση και η εκπαίδευση ενηλίκων (πρόγραμμα δια βίου εκπαίδευσης). Σε κάθε έναν από αυτούς τους τομείς, υπάρχουν συγκεκριμένα προγράμματα καθώς και οριζόντιες δραστηριότητες στις περιοχές εκμάθησης γλώσσας, της ανοιχτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και εκμάθησης, και της ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών.

Το πρόγραμμα ERASMUS (μέρος του SOCRATES), το οποίο λειτουργεί στον τομέα της ανώτατης εκπαίδευσης, συνεχίζει και προεκτείνει το Σχέδιο Δράσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, για την κινητικότητα των φοιτητών Πανεπιστημίων (πρόγραμμα ERASMUS) που θεσπίστηκε το 1987. Το πρόγραμμα πήρε το όνομά του από τον φιλόσοφο, θεολόγο και ανθρωπιστή Erasmus από το Rotterdam (1465-1536). Ένας ακούραστος πολέμιος της δογματικής σκέψης σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης προσπάθειας, ο Erasmus έζησε και εργάστηκε σε διάφορα μέρη της Ευρώπης, αναζητώντας τη γνώση, την εμπειρία και τις ιδέες που μόνο τέτοιες επαφές με άλλες χώρες θα μπορούσαν να προσφέρουν.

Με αυτό το πρόγραμμα η Ε.Ε. επιδιώκει τη βελτίωση της κινητικότητας των φοιτητών, την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και την εξέλιξη των δυνατοτήτων τους μέσω της κινητικότητας του εκπαιδευτικού προσωπικού. Ωστόσο, το πιο εμφανές σημείο προς όλους τους φοιτητές είναι η δυνατότητα που παρέχεται από τα Ευρωπαϊκά κράτη-μέλη καθώς και αυτών της Ευρωπαϊκής οικονομικής περιοχής (Ισλανδία, Λιχτενστάιν, Νορβηγία) και των υποψηφίων προς ένταξη χωρών (Τουρκία) να παρακολουθήσουν ένα εξάμηνο ή μια ολόκληρη ακαδημαϊκή χρονιά σε κάποιο πανεπιστήμιο του εξωτερικού. Αυτή η εμπειρία δίνει τη δυνατότητα εξάσκησης της χρήσης μιας ξένης γλώσσας, την εθνική εξειδίκευση στον αντίστοιχο τομέα σπουδών καθώς και την ανάμειξη με την εθνική κουλτούρα και τη διεύρυνση του προσωπικού ορίζοντα των φοιτητών.

Ενώ η προώθηση της "φυσικής κινητικότητας", κυρίως των σπουδαστών, αποτέλεσε την κύρια ώθηση της φάσης Ι και ΙΙ του Erasmus, το κεφάλαιο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης του Socrates επιδιώκει την ενσωμάτωση τέτοιου είδους κινητικότητας, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο δραστηριοτήτων συνεργασίας που στοχεύουν στην ανάπτυξη μιας «Ευρωπαϊκής Διάστασης» στα πλαίσια μιας ολόκληρης σειράς ακαδημαϊκών προγραμμάτων του Πανεπιστημίου. «Φέρνοντας τους σπουδαστές στην Ευρώπη, φέρνουμε την Ευρώπη κοντά στους σπουδαστές» είναι το νέο όραμα του Erasmus. Η κινητικότητα των φοιτητών διατηρεί μια θέση κεντρικής σπουδαιότητας στα πλαίσια του προγράμματος. Όμως ισχυρότερα κίνητρα είναι τώρα διαθέσιμα να ενθαρρύνουν τα πανεπιστήμια να προσθέσουν μια Ευρωπαϊκή προοπτική στο πρόγραμμα σπουδών τους τα οποία απευθύνονται στους φοιτητές που δεν έχουν άμεση συμμετοχή σε προγράμματα κινητικότητας.

Περισσότερη έμφαση δίνεται συνεπώς στις ανταλλαγές προσωπικού, στη διεθνή ανάπτυξη προγράμματος σπουδών και στα Πανευρωπαϊκά θεματικά δίκτυα. Η ευρύτερη διάδοση και συμμετοχή των αποτελεσμάτων αυτού του έργου επιτυγχάνονται με εξειδικευμένη υποστήριξη. Το πρόγραμμα Erasmus ενθαρρύνει τα πανεπιστήμια να συνδεθούν με δημόσιες υπηρεσίες και τον ιδιωτικό τομέα της περιοχής τους με τις διεθνείς δραστηριότητες συνεργασίας τους, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο τις ευκαιρίες για διαπεριφερειακή συνεργασία μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν.

Στις μέρες μας, 2.200 πανεπιστήμια σε 31 χώρες συμμετέχουν στο πρόγραμμα ERASMUS. Από τη δημιουργία του ERASMUS 1,2 εκατομμύρια φοιτητές έχουν επωφεληθεί από την περίοδο σπουδών στο εξωτερικό και ο στόχος είναι ο συγκεκριμένος αριθμός να φτάσει τα 3 εκατομμύρια φοιτητών το 2010 (Συμφωνία της Bologna. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος από την Ε.Ε. για την περίοδο 2000-2006 άγγιξε τα 950 εκατ. € (750 εκατ. € δόθηκαν στις υποτροφίες των φοιτητών).

Επιπλέον...

Τρεις πρωτοβουλίες δημιουργήθηκαν από την Ε.Ε. για να δοθεί η ευκαιρία απόκτησης εμπειρίας σε φοιτητές που διαμένουν εκτός των ορίων της Ε.Ε. Το πρόγραμμα TEMPUS εστιάζει σε άτομα από τις Βαλκανικές χώρες, τις Μεσογειακές χώρες-εταίρους και την κεντρική Ασία. Θεσπίστηκε το 1990 και δίνει στους φοιτητές τη δυνατότητα να γνωρίσουν άλλους πολιτισμούς εκτός των γεωγραφικών ορίων της Ε.Ε. Επιπλέον, το πρόγραμμα TACIS είναι ένα άλλο πρόγραμμα το οποίο δίνει τη δυνατότητα ανταλλαγής σε φοιτητές από Μεσογειακές χώρες. Το πρόγραμμα ERASMUS MUNDUS είναι η πιο πρόσφατη πρωτοβουλία η οποία θεσπίστηκε το 2004. Δίνει τη δυνατότητα σε φοιτητές από τρίτες χώρες, να συμμετάσχουν σε μαθήματα μεταπτυχιακών σπουδών και να σπουδάσουν στην Ευρώπη. Ακόμη, χρηματοδοτεί φοιτητές από την Ε.Ε. για να σπουδάσουν σε τρίτες χώρες.

Για την περίοδο 2007-2013, οι ευκαιρίες για σπουδές στο εξωτερικό και η απόκτηση εμπειριών μέσω της επαφής με πολιτισμούς άλλων χωρών, θα πολλαπλασιαστούν λόγω της πιο πρόσφατης πρωτοβουλίας που έχει αναλάβει η Ε.Ε.: το πρόγραμμα "δια βίου εκπαίδευσης". Οι κυριότεροι στόχοι του προγράμματος, είναι η συνεισφορά στην ανάπτυξη μιας προηγμένης κοινωνίας της γνώσης, και η δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας. Με άλλα λόγια, παρέχει μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή. Ένας από τους κυριότερους λόγους για τον οποίο θεωρείται σημαντικό το πρόγραμμα είναι διότι καλύπτει μαθησιακές ευκαιρίες από την παιδική ηλικία μέχρι και την ενηλικίωση. Ο προϋπολογισμός του για την περίοδο των 7 ετών είναι 6,970 εκατ. €.